İSG nedir?
İSG, iş sağlığı ve güvenliğinin kısaltması. Çalışanların iş nedeniyle sağlığını yitirmemesi, hastalanmaması, kolunu bacağını kırmaması için alınan önlemlerin bütünü; Türkiye’de bu bütünü tek çatı altında toplayan yasa 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu. Bu sayfa o kanunun dört temel taşını anlatıyor: amacı, kapsamı, istisnaları ve işverenin genel yükümlülüğü.
İSG’nin amacı ne?
Kanunun birinci maddesi amacını tek cümlede veriyor: işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması ve mevcut sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için işveren ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülüklerini düzenlemek. Satır aralarında iki şey var. Birincisi, iş "sağlanmıştır" diye bitmiyor; mevcut şartların iyileştirilmesi de amaç, yani sürekli geliştirme bekleniyor. İkincisi, kanun yalnız işverene değil çalışana da görev ve hak yazıyor; İSG tek taraflı bir yük listesi değil.
Risk ile tehlike aynı şey mi?
Günlük dilde birbiri yerine kullanılıyor, kanunda tanımları ayrı. Tehlike, işyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyeli. Risk ise o tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimali. Kanun risk değerlendirmesinin ne olduğunu da tanımlıyor: işyerindeki tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörlerin analiz edilip risklerin derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması için yapılan çalışmalar. 4’üncü maddedeki "risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır" yükümlülüğü tam olarak bu işi söylüyor.
Her işyerinde geçerli mi?
Kapsam geniş: kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, işverenler ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil tüm çalışanlara, faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanıyor. Yani büro da fabrika da mağaza da atölye de yasaya tabi. İstisnalar sınırlı sayıda sayılmış. Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatının faaliyetleri kanun dışında; ancak bu kurumların fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerleri hariç tutulmamış, oralarda kanun uygulanıyor. Afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri, ev hizmetleri, çalışan istihdam etmeden kendi nam ve hesabına mal veya hizmet üretenler ve infaz hizmetleri sırasındaki iyileştirme amaçlı işyurdu, eğitim ve meslek edindirme faaliyetleri de kanun dışında kalanlar arasında. Serbest meslek erbabının kendi işi ile evinde kimseye iş vermeden çalışanı bu tablodan tanınıyor; yanında biri çalışan esnaf ise tablo değişiyor.
İşverenin genel yükümlülüğü ne?
4’üncü madde yükümlülüğün omurgasını çiziyor: işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü. Çerçevenin içinde beş başlık sayılıyor: mesleki risklerin önlenmesi ile eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, tedbirlerin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapmak. Alınan tedbirlere uyulup uyulmadığını izlemek, denetlemek ve uygunsuzlukları gidermek. Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak. Çalışana görev verirken sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne almak. Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için tedbir almak. Üç hüküm de maddeyi bağlıyor: işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet almak işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmıyor; çalışanların yükümlülükleri işverenin sorumluluğunu etkilemiyor; tedbirlerin maliyeti çalışanlara yansıtılamıyor.
OSGB ile ilişkisi ne?
İSG bir kavram, OSGB ise bu hizmetin dışarıdan alınabildiği yetkili kurum. Kanun işverene hizmeti önce kendi çalışanları arasından karşılamayı, mümkün değilse tamamını veya bir kısmını ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden ya da ÇASMER’lerden hizmet alarak yürütmeyi söylüyor. Örneğin kadrosunda işyeri hekimi bulunmayan bir işletme, sağlık gözetimini ve uzman desteğini bir OSGB’den alıyor; ancak sözleşme imzalamak sorumluluğu devretmiyor, yukarıdaki yükümlülükler işverende kalıyor. Hizmetin tamamı ya da bir kısmı OSGB’den alınabiliyor. OSGB’nin kendisi, kuruluşu ve kapsamı için OSGB nedir sayfası burada.
Bursa’da İSG
Kanun Bursa işyerlerinde de ülkenin geri kalanıyla aynı şekilde uygulanıyor; kanunda Bursa’ya ayrı bir hüküm yok. Fark, işin yürütülme yerinde: hizmet alacaksa bir OSGB, resmî işi düşerse Bursa’daki SGK, İŞKUR ve İl Sağlık Müdürlüğü gibi kurumlar devreye giriyor. Hangi kurum hangi işe bakıyor, adres ve bağlantılarıyla Bursa’da İSG kurumları sayfasında sıralandı.